Genel 13 Tem 2020 | 07:20FM Selim Çıtak tarafından

Tal ve Su Aygırının Hikayesi

'Favori oyuncunuz kimdir?' sorusuna bir çok satrançsever tereddütsüz 'Mikhail Tal' yanıtını verecektir. 8. Dünya Şampiyonu'na karşı duyulan bu sevgi hiç de haksız değildir: Mütevazı ve bir o kadar da gizemli kişiliği, rahatlığı, yeri geldiğinde umursamaz tavırları ve tahta başındaki yaratıcılığı ile gönüllerde taht kuran Tal, 'Riga Sihirbazı' lakabını hayatının sonuna kadar taşımıştır. Tal'i tehlikeli kılan en büyük özelliklerinden biri ise taktik oyuna olan yatkınlığı ve genel oyun anlayışıydı. 

Sihirbaz'a göre rakip, sadece bir kişinin geri dönebileceği ve 2+2=5 denkleminin doğru kabul edildiği balta girmemiş ormana çekilmeliydi. Hal böyleyken Tal ile masa başında oynamak neredeyse imkansızdı: En beklenmedik anda karşısındaki oyuncuyu komplikasyonların içine çekip, uygun gördüğü vakitte partiyi karıştırabiliyordu. Gençliğinin verdiği müthiş hesap gücü de eklendiği zaman bu gencin neden henüz 24. yaşını doldurmadan dünyanın zirvesine çıktığını anlayabiliyoruz.

Ülkemizde de antrenörlük yapmış ve yakın zamanda kaybettiğimiz ünlü Rus oyuncu ve antrenör Evgeny Vasiukov, satrancın altın çağı olarak kabul edilen 60'lı yıllarda tüm dünya şampiyonlarıyla karşılaşmış, engin tecrübesinin yanında yüzlerce de anı biriktirmiştir.

Vasiukov solda, bir başka efsane isim Leonid Stein karşısında, Amsterdam 1969.
















1998 yılında Bahçeşehir'de düzenlenen 'Karpov Çocuk Olimpiyatları' öncesi gençlerin antrenörlüğünü yapan Vasiukov'dan şu hikayeyi canlı dinleyecek kadar şanslıydım:

Tal ile oyunu olan Vasiukov'u uyarırlar:

-Evgeny Andreyevich, hamlenizi yaptıktan sonra kati suretle masada durmayınız!

-Anlamadım, neden böyle bir uyarıda bulunuyorsunuz?

-Tal'de müthiş bir yetenek var, masada karşısında durursanız rahatsız olduğunuz hamleleri sezip size fazladan problem çıkartabilir.

Bu uyarıyı fazlaca iddialı bulan Vasiukov arkadaşlarının tavsiyesini ciddiye almaz ve parti esnasında masada oturur. Kritik an geldiğinde Vasiukov derin analize dalar ancak sadece bir hamleye çözüm bulamamaktadır. Bu varyantın çözümlenmesi için bir hayli vakit harcaması gerektiğini fark eden Rus usta zaten bahsi geçen hamleyi de biraz küçümsemektedir. Öyle ya, bu hamleyi kendisi her ne kadar analiz etmemiş olsa da göz ucuyla bakıldığı zaman iyi olmadığı hissedilmektedir. Vasiukov kararını verir:

"Eh, tamam! Bunu oynarsa da o zaman düşünürüz artık."

ve yine Vasiukov'un anlatımından (elbette sevgili Ziya Ahmedov'un tercümesiyle!) hafızamda kalanı aktarıyorum: Tal, elbette Vasiukov'un hangi hamleden çekindiğini hisseder ve korkulan gerçekleşir. Tal garip görünümlü hamleyi masada oynar ve partiyi kazanır. 

Şimdi, bu olay acaba meşhur 'Su Aygırı' hikayesine mi aittir? Maalesef 13 yaşında bir çocuk olarak o yıllarda satranç tarihine ve kültürüne bu denli ilgili değildim, keşke hangi oyun olduğunu sorabilseydim. Bu esnada hikayeyi dinleyenler olarak gülüştük ve Hoca'ya farklı sorular yönelttik. Şimdi okuyucuya, su aygırının hikayesini Tal'in yorumlarıyla aktarıyorum.


18... ♗a6 

"Bu karmaşık konumda at fedasını düşünmeye başladım. Fedanın sonucunu belirlemek oldukça güçtü, birden fazla varyant mevcuttu. Devamyollarını hesaplamaya koyuldum ve korkunç sonuca eriştim: Feda doğru değildi ve Beyaz bir şey elde edemiyordu. Fikirler üst üste binmeye başlamıştı; bazı varyantlarda rakibimin dikkatsiz hamleleri sayesinde kazandığımı görüyor ancak makul savunmayı derhal fark ediyordum. Satranç antrenörlerinin tavsiye ettiği ' Varyant Ağacı' aklımda giderek budaklanıyor, çözülmesi imkansız bir hal alıyordu. Aniden ünlü şair Korney Ivanović Chukovsky'nin bir mısrası kafamda belirdi: 'Ah, ne de zordur su aygırını bataklıktan kurtarmak!'

Su aygırının oyunumuza nasıl dahil olduğuyla ilgili hiç bir fikrim olmamakla birlikte işe koyuldum: Hayvanı oradan nasıl kurtarabilirdim? Salondaki herkes konum hakkında düşündüğümü zannederken ben bataklık çevresine halat, çekici ve helikopter getirmenin hesaplarını yapıyordum. Uzun bir uğraştan sonra bir mühendis olarak yenilgiyi kabul ettim: 'Peki, boğulsun öyleyse!'

Su aygırı aniden tahtadan yok oldu ve şimdi her şey gözümün önünde apaçık ortadaydı: Varyantlar çok uzun ve karmaşıktı, haliyle sonuna kadar hesaplamak mümkün değildi. At fedası ancak içgüdüsel olarak yapılabilirdi ve enteresan bir oyuna götüreceği için elbette bu fırsatı atlayamazdım! Ertesi gün gazetelerde, Mikhail Tal'in 40 dakika düşündükten sonra yaptığı 'iyi hesaplanmış' taş fedası haberini keyifle okudum."

19. ♘xg7 Fedayı kabul etmemek daha fenadır:

19... ♔xg7

19... ♗xc4 20. ♘xe6 ♗xe2 21. ♘xc7 ♗xd1 22. ♘xa8 ♗xf3 23. gxf3 ♖xa8 24. ♗xd5±

20. ♘d4! İşte Tal bu bilinmezliğe karşı koyamamıştı: Beyaz tek hamleyle atağa iki taş birden daha katar: Ad4 ve Ve2. Siyahın savunması gerçekten hiç kolay değildir. Günümüzün bilgisayarı da Riga Sihirbazı'nın tercihini onaylıyor.

20... ♘c5 21. ♕g4+ ♔h8 22. ♘xe6 ♘xe6

22... ♗xh2+? 23. ♔h1 ♘xe6 24. ♗xd5 f5 25. ♕f3±

23. ♕xe6 Beyaz an itibariyle taş geri olmasına rağmen bu durum fazla uzun sürmeyecektir.

23... ♖ae8 24. ♕xd5 ♗xh2+ 25. ♔h1 ♕f4? Şu ana kadar gayet ince savunma yapan Vasiukov ilk hatasını yapıyor.

25... f5! 26. ♗xf5 ♗xc4 27. ♕d7 ♕xd7 28. ♗xd7 ♖e4 Siyahın beraberlik şansları çok iyidir.

26. ♕h5! ♕xe4 Normal insanların yapacağı hamleyi inceleyelim:

27. ♖fe1! Beklenmedik hamlelerin ve kaosun efendisi bir kez daha sürprizle geliyor.

27. ♔xh2 ♕g6 28. ♕xg6 hxg6 29. b3±

27... ♕g6 28. ♕xg6? Okyanusu aşıp gölde boğulmak dedikleri bu olsa gerek. Muazzam karmaşalardan, kaşı bile açılmadan çıkan Tal, sade görünümlü konumda teknik hata yaparak rakibine beraberlik şansı tanıyor.

28. ♗xf6+! doğrusuydu 28... ♕xf6 29. ♖xe8 ♗d6 30. ♖xf8+ ♕xf8 31. ♔g1±

28... hxg6? İkram kabul edilmedi.

28... ♖xe1+! 29. ♖xe1 hxg6 30. ♔xh2 ♗xc4=

29. ♗xf6+! Böylelikle temiz er önce geçen 8. Şampiyon yüksek oyunsonu tekniğini sergileyerek rakibine bir daha şans tanımadı.

29... ♔g8 30. ♖xe8 ♖xe8 31. ♔xh2 ♗xc4 32. ♖d7 ♖e6 33. ♗c3 ♗xa2 34. ♖xa7 ♗c4 35. ♔g3 ♗d5 36. f3 ♔f8 37. ♗d4 b5 38. ♔f4 ♗c4 39. ♔g5 ♔e8 40. ♖a8+ ♔f7 41. ♖a7+ ♔e8 42. b4 ♗d5 43. ♖a3! ♔f7 44. g4 ♖e2 45. ♗c5 ♖e5+ 46. ♔h6 ♖e6 47. ♖d3 ♗c6 48. ♖d8 ♖e8 49. ♖d4 ♖e6 50. f4 ♔e8 51. ♔g7 ♗e4 52. ♗b6 ♗f3 53. ♖d8+ ♔e7 54. ♖d3 ♗e2 55. ♗d8+ ♔e8 56. ♖d2 ♖e3 57. ♗g5 ♗d3 58. f5 ♖g3 59. f6 ♗c4 60. f7+ ♗xf7 61. ♖d8#

1-0

8. Dünya Şampiyonu Mikhail Tal (1836-1992)


Tal ve Vasiukov arasındaki kişisel skor, sadece kazançlar hesaba katılarak, 5-1 Riga Sihirbazı'nın lehinedir. Yedi partinin da eşitlikle sonuçlandığı bu heyecanlı rekabette, Hoca'nın aldığı yegane zafere göz atarak geçmişe yaptığımız yolculuğa kısa bir ara verelim ve 'satranç tarihi aşığı' okuyucuyla sonraki yazıda görüşmek üzere diyelim!

1. e4 e5 2. ♘f3 ♘c6 3. ♗b5 a6 4. ♗a4 ♘f6 5. O-O ♗e7 6. ♖e1 b5 7. ♗b3 d6 8. c3 O-O 9. h3 ♘a5 10. ♗c2 c5 11. d4 ♕c7 12. ♘bd2 ♘c6 13. a3 cxd4 14. cxd4 exd4 15. ♘b3 ♘d7 16. ♘bxd4 ♘xd4 17. ♘xd4 ♘e5 18. ♗d2 ♗f6 19. ♗c3 ♖e8 20. ♕d2 ♗d7 21. f4 ♘c6 22. ♘e2 ♗e7 23. ♘g3 g6 24. ♘f5 gxf5 25. exf5 ♕d8 26. ♖e6 f6 27. ♕f2 d5 28. ♖d1 d4 29. ♗e4 ♖c8 30. ♗e1 ♗xe6 31. fxe6 f5 32. ♗xf5 ♕d5 33. ♗g4 ♗f6 34. ♗d2 ♖xe6 35. ♗xe6+ ♕xe6 36. ♕f3 ♕d7 37. ♖e1 ♖e8 38. ♖c1 ♖c8 39. ♖e1 ♔h8 40. ♕h5 d3 41. f5

0-1

FM Selim Çıtak

2005 senesinde FM unvanı alan Selim Çıtak onlarca uluslararası turnuvada ülkemizi temsil etmiş, 2006 yılında Milli Takıma kadar yükselmiştir. İki tane IM normu bulunan Çıtak, satranç oyunculuğunun yanı sıra yazarlık ve habercilik de yapmaktadır.  




Göre sırala Azalan Sırada Tarih Azalan Sırada Tarih Artan Sırada Tarih En çok beğenilen Güncellemeleri al

Yorumlar 1

Misafir
Guest 10183034807
 
chess24
  • Ücretsiz, Hızlı ve Kolay

  • İlk yorum yapan siz olun!

Kayıt ol
veya

Başlamak için şimdi ücretsiz hesabınızı oluşturun.

‘Kayıt Ol’u tıklayarak Hükümler ve Koşullar kabul etmiş olursunuz ve çerezler kullanımıyla ilgili bölüm de dahil olmak üzere Gizlilik politikası okuduğunuzu onaylarsınız.

Şifreni mi unuttun? Şifreyi sıfırlaman için sana bir bağlantı göndereceğiz!

Bu formu gönderdikten sonra şifre sıfırlama bağlantısı içeren bir e-posta alacaksınız. Yine de hesabınıza erişemiyorsanız bizimle iletişime geçin: Müşteri servisi

Hangi özellikleri etkinleştirmek istersiniz?

Gizliliğinize ve veri koruma yönergelerine saygı duyuyoruz. Sitemizin bazı bileşenleri kişisel bilgileri yöneten çerezlere veya yerel depolamaya ihtiyaç duyuyor.

Seçenekleri göster

Hide Options