Genel 20 May 2020 | 11:33Marcin Furdyna tarafından

Rubinstein'dan Duda'ya: Polonya Satrancı

“Hiç bir zaman berabereye oynamadığı için onun maçlarını izlemek çok ilginç oluyor!” Diyor Magnus Carlsen 22 yaşındaki Jan-Krysztof Duda için ve Polonyalı oyuncunun diğer Polonyalı satranç efsaneleri Rubinstein, Tartakower ve Najdorf kadar etki yapabilme potansiyeli var. #HeritageChess kampanyasının ikinci bölümünde Marcin Furdyna, Polonya satrancının harika ve trajik öyküsünden bahsediyor.


Polonyalı satranç oyuncuları hakkında dolaşan anekdotların bir çoğu Ksawery(Savielly) Tartakower’i içerir. 1924 yılında New York International Chess turnuvasında oynayacakken, boş günlerinden birinde Bronx Hayvanat Bahçesini ziyaret eder. Bu ziyaret sırasında, kafeste duran bir orangutanın yanına gider ve önümüzdeki oyununda hangi açılışı oynaması gerektiğini sorar. Orangutanın satranç çalışıp çalışmadığını kimse bilmiyor fakat Susan(Organıtanın adı) Tartakower’e 1.b4 oynamasını söylüyor ve o da oynuyor. 

“Hiç bir oyun terk edilerek kazanılmamıştır” ya da “Hatalı hamleler her zaman orada, yapılmayı bekler.” Gibi sözleriyle efsaneleşen Ksawery Tartakower| foto: Wikipedia

Muhtemelen Tartakower’in Polonyalı olduğunu söylememe şaşıranlar olmuştur. Kendisi genellikle batı dünyasında  savaş sonrası tanınmış Fransız bir oyuncu olarak bilinir. Fakat kendisi 1939 yılında, en güçlü takımlardan biri olan Polonya takımının oyuncularından biriydi.

                      Polonya Satrancının Altın Çağı

Polonya bağımsızlığını henüz 1918 yılında almış olsa da, satranç dünyası başka ünlü bir Polonyalı oyuncuyu bir kaç yıl önceden tanıyordu. 1909 yılında St.Petersburg Rusya’da Mikhail Chigorin anısına düzenlenen bir turnuvada Akiba Rubinstein, dönemin Dünya Şampiyonu Emanuel Lasker’i yenmişti. Dikkat çekici ve etkileyici oyunuyla dikkat çeken Rubinstein, 1. Dünya Savaşı öncesine kadar Lasker’e ciddi bir rakip olarak görülüyordu. Fakat bu karşılaşma hiç gerçekleşmedi. 

Akiba Rubinstein is one of the best players never to become World Champion | photo: Wikipedia

Rubinstein dönemin açık ara en iyi Polonyalı oyuncusuydu. Ksawery Tartakower, Dawid Przepiórka, Kazimierz Makarczyk ve Paulin Frydman’dan oluşan 1930 Hamburg Satranç Olimpiyatlarında ilk ve tek altın madalyasını alan Polonya Takımının lideriydi. Makarczyk hariç bu oyuncuların hepsi Yahudi kökenliydi. Polonya, 2 yıl öncesinde Hague’da düzenlenen turnuvayı 3. bitirdikten sonra, Geza Maroczy liderliğindeki Macaristan’a rağmen bu turnuva için favoriler arasındaydı.

Macarları 3.5-0.5 gibi bir skorla ilk turda basitçe geçen Lehler , turnuva boyunca da sadece Hollanda ve Çekoslavakya’ya kaybetti. Rubinstein turnuvayı 15/17 gibi bir skorla kişisel ödülü alarak yenilgisiz tamamlarken, Tartakower sadece Letonyadan Vladimirs Petrovs’a kaybedecekti. Tartakower, kaybettiği bu maç sonrasında rakibinin elini sıkarken milli marşının ilk hecelerini söyleyerek “Polonya henüz kaybetmedi.” diyecekti. Polonyanın kaybetmemiş olduğu Macarların 1 puan önünde altın madalyaya ulaştıklarında görülecekti.

kaybetmemiş olduğu Macarların 1 puan önünde altın madalyaya ulaştıklarında görülecekti. 

Polonya mükemmel sonuçlar almaya ve tarihinin en iyi satrancını oynamaya devam etti. Bir sonraki yıl Prag’da düzenlenecek olan Olimpiyat’ta aynı takım ABD’nin arkasından ikinci bitirecekti. Ne yazık ki bu Rubinstein’in son turnuvası olacaktı. Tartakower’in anlattıklarına göre, büyük bir centilmen olan Rubinstein, maçlar sırasında rakiplerinin dikkatini dağıtmamak için tahtadan uzaklaşırdı. Fakat bu durum onun çok fazla zaman kaybetmesine sebep olur ve çoğu zaman tahtaya çağrılması gerekirdi. 1932 yılında topluluk korkusu ve şizofreni gibi sebeplerle profesyonel satranç kariyerine son vermek zorunda kaldı. 

.Milli takımda ön plana çıkacak oyuncu ise Tartakower’di. 1935 yılının ortasında Polonya Şampiyonu olduktan sonra, takımın kaptanı ve antrenörü olarak Varşova’da düzenlenecek Olimpiyat için takımı  tamamlamak için ülke çapında bir tura çıktı. Torun’da genç Mieczysław (Miguel) Najdorf ile bir kafede oynadığı maçı sürpriz kaybetti. Bu maç sonrası Najdorf, Makarczyk, Frydman ve Henyrk Friedman ile beraber Olimpik takıma katılmaya hak kazandı. Altın bekleyen hayranları hayal kırıklığına uğratan Polonya üçüncülük ile yetindi. Munich 1936(resmi olmayan) ve Stockholm 1937 olimpiyatlarında ise ikinci ve üçüncü olmakla yetindiler. 

Böylece Polonya satrancının altın çağı sona ermek üzere ve Ağustos-Eylül 1939 tarihinde Buenos Aires’de düzenlenen 8. Satranç Olimpiyatı bu takımın son gösterisiydi. 1 Eylül’de Nazilerin Polonyayı işgali haberinin Güney Amerika’ya ulaşmasıyla Lehler şaşkına dönmüştü. İkinci masada Hollandalı rakibi Nicolaas Cortlever’e karşı iyi bir konum eden Najdorf, şok olmuş ve oyuna zor devam edebilmişti, önce bir piyon sonrasında da oyunu kaybetti. Tüm ailesinin Naziler tarafından katledildiğini ise sadece savaştan sonra öğrenebilecekti. 

Miguel Najdorf in Wijk aan Zee in 1973 | photo: Bert Verhoeff/Anefo, Wikipedia

Tartakower, Najdorf, Frydman, Teodor Regedziński ve Franciszek Sulik tarafından temsil edilen Polonya, Almanya’ya hem tahtada hem de alanda kaybedip turnuvayı ikinci bitirdi. Anlaşıldığı üzere, savaş Polonya satrancının başarılarına korkunç bir son getirmişti.

Dertli zamanlar

1945 yılında Polonya politik, sosyal ve hatta coğrafi olarak savaş öncesindeki ülke ile aynı ülke değildi. Bu satranç için de geçerliydi. Najdorf ve Frydman Arjantin’de kalmaya karar verirken, Frydman 1941 yılında sağlık sebepleri nedeniyle profesyonel satrancı bırakmaya karar verdi. Sulik Polonya ordusunun bir üyesi olarak İtalya’da Nazilerle savaştıktan sonra Avustralya’ya yerleşip başarılı bir satranç kariyerine sahip oldu. Aynı zamanda, soykırım yüzünden Yahudi kökenli bir çok Polonyalı oyuncu hayatını kaybedecekti. Bu isimlerden iki tanesi, Przepiorka Varşova yakınlarında 1940 yılında yaşanan toplu katliam ile, Izaak Appel ise Almanların Sovyetlere 1941 yılında yaptığı saldırı sonrası sürpriz bir şekilde kaybolacaktı. 

1950 yılında FIDE, sonunda önceki başarılarını göz önünde bulundurarak Rubinstein’a büyük usta ünvanı verecekti. Fakat o artık 1950’lerde bambaşka biriydi, bir kaç yıl sonra da Belçika’da hayatını kaybedecekti. Tartakower ise Fransız vatandaşı olacak ve Najdorf gibi satranç kariyerine devam ettirecekti. 1930 yılında altın madalya kazanan ekipten savaş sonrasında Polonya adına oynamaya devam edecek tek i,sim Kazimierz Makarczyk idi. 1948 yılında Polonya şampiyonu olsa da, Polonyanın eski başarılı günlerinin geride kaldığı açıkça ortadaydı. 

Uluslararası alanda önemli bir başarı olmamasına rağmen (belki 1980’de Malta’da Kadınlar Satranç Olimpiyatındaki 3.lük hariç) bir çok başarılı kadın ve ekrek Polonyalı oyuncu vardı. Bogdan Sliwa(başka bir yetenekli oyuncu olan Jacek Bednarski’nin sözleriyle, “büyük savaşçı, şeytana karşı bile kazanca oynamaya hazır” sözleriyle övülen oyuncu), Jerzy Kostro, Aleksander Sznapik, Włodzimierz Schmidt, Aleksander Wojtkiewicz, ek olarak Krystyna Radzikowska, Grażyna Szmacińska ve Hanna Ereńska-Radzewska bu isimlerden öne çıkanlar.

Yeniden sahnede

Yıllarca süren sessizlik Michal Krasenkow’un 2000 yılında 2700 derece puanını aşan ilk oyuncu olmasıyla sona erecek gibi gözüküyordu. 2 yıl sonrasında 2002’de Bartłomiej Macieja Batum’da Avrupa Şampiyonasını kazanacak, aynı zamanda Polonya Kadın takımı Bled Slovenya’da 3. ve 2005 Göteborg’da birinci olacaktı. Aynı zamanda Radek Wojtaszek’in kariyeri de hız kazanacak ve 2008 yılında Avrupa Rapid, 2011 yılında da Avrupa Şampiyonası ikincisi olacaktı, buna ek olarak yıllarca Dünya Şampiyonu Vishy Anand’ın yardımcılığını yaptı. 

Wojtaszek’in bu başarılarından faydalanmak isteyen Polonya Satranç Federasyonu 2011 yılında Comarch şirketi ile beraber Wojtaszek Comarch takımını Grzegorz Gajewski, Bartosz Soćko, Kamil Mitoń ve Artur Jakubiec ile beraber kurdu. 

Bu takımın amacı Jan-Krzystof Duda gibi bir kaç genç oyuncuyu yetiştirerek 2018 yılında düzenlenecek Satranç Olimpiyatına güçlü bir takım oluşturmaktı. Dönemin federasyon başkanı Tomasz Sielecki, programın asıl amacının savaş öncesi Polonya satrancı seviyesine gelmek olduğunu söyleyecekti. 

Polonya'nın en son büyük başarısının 70 yıl önce olduğu düşünüldüğünde bu projenin neredeyse imkansız olduğu söylenebilir. Fakat sonradan görüldüğü üzere, tüm çabalar sonuç getirdi. Polonya, ilk olarak 2017 Dünya Satranç Şampiyonasında Rusya’da bronz madalya aldı. Fakat takımın Batum’daki başarısı tüm beklentileri aşacaktı. Polonya bir derece almasa da, ABD ve Rusya gibi büyük takımları yenerek 4. olacaktı

A draw for Duda against Caruana sealed Poland's victory over defending Olympiad champions USA | photo: Russian Chess Federation

Bu haber tüm dünyada ön plana çıkacaktı: Polonya, Jan-Krzysztof Duda’nın önderliğinde beklenmedik başarı gösterme adayı olarak öne çıkacaktı.

Duda’nın çığ gibi büyüyen kariyeri

Bir röportajda nihai hedefi hakkında sorulduğunda, Duda net bir şekilde,” bir gün dünya şampiyonu olmak.” diyecekti. Şu anki dünya şampiyonunu bir dahi ve “Satrancın Mozartı” olarak değerlendirecek, bunun kendisini sadece motive etitğini söyleyecekti. Wijk aan Zee’deki turnuva öncesi yarı şaka bir şekilde Carlsen’i avlamaya geldiğini söyleyecekti. Fakat avlayabildiği sadece bir beraberlik oldu. 

Duda çoktan zirvede olmanın nasıl bir his olduğunu biliyor. 1998 Krakov doğumlu oyuncu, etkileyici uluslararası kariyerine 2008 Vietnam’da 10 yaş altı Dünya Şampiyonu olarak başladı. Turnuva öncesinde koçu Leszek Ostrowski’ye bu turnuvayı kazanması halinde daha satranç çalışmasına gerek kalmayacağını söylemişti. Sonraki yıllarda da bir çok başarıya imza atan Duda, 2014 yılında Dünya Yıldırım Şampiyonu olacak, Tromsö’deki Olimpiyatta üçüncü masada 8.5/11 gibi bir skora imza attıktan sonra 2015 Dünya Gençler şampiyonasında Mikhail Antipov’a ufak bir farkla kaybedip ikinci olacaktı. 

Bu etkileyici kariyer muhtemelen ailesinin ve özellikle annesi Wieslawa’nın yardımları olmadan mümkün olmazdı. Annesi onu 5.5 yaşındayken satranç ile tanıştırmış ve onu Krakov yakınlarındaki yerel bir kulüp olan Wieliczka’ya kaydedecekti. Ek olarak 1991 yılında kardeşi Czeslawa Pilarska, o zamanki adıyla Czeslawa Grochot, Polonya Kadınlar Şampiyonu olacak ve bir simültane gösterisinde Kasparov ile berabere kalacaktı. Ablası da kardeşinin büyük bir destekçisiydi. 

Kulüpte Duda satranç kurallarını ilk antrenörü olan Andrzej Irlik’den öğrendi. 2006 yılı itibariyle Leszek Ostrowski ve basen Jerzy Kostro ile çalışmaya başladı. Bir IM olan Ostrowski Duda’nın bugünkü tarzını şekillendirdi. 2014’den itibaren ise yeteneklerini bir büyük usta ve yetenekli bir antrenör olan Kamil Miton ile geliştirdi. Polonya Satranç Federasyonu ve Krakov’daki Beden Eğitimi Üniversitesi’nin destekleriyle Duda 15 yaşından hemen sonra bir büyük usta oldu ve 19 yaşında 2700 derece puanını aştı.

Atılım

Fakat Duda’nın bir çok üst düzey oyuncuyu yenip dikkat çektiği zaman 2018 yılıydı. Ek olarak artık Polonya Satranç Şampiyonu olması gerekiyordu. Sonuç? Güncel şampiyon Kacper Piorun’un 1 puan önünde ve dönemin 1 numaralı Polonyalı oyuncusu Radek Wojtaszek’i yenerek rahatça şampiyon oldu. Ek olark, 4 kere Polonya Şampiyonu olmuş olan Mateusz Bartel, Duda’nın harika potansiyelini henüz göstermediğini ve yeteneğinin en üst noktasının henüz erişilmediğini söyleyecekti.

Jan-Krzysztof Duda won the 2018 Polish Championship, held in the Warsaw Stock Exchange building | photo: 2018 Polish Chess Championship Facebook

Zamanın göstereceği gibi Bartel haklıydı. Bu sefer, Karjakin ve Grishcuk gibi güçlü oyuncuları Chess.com Hızlı Satranç Şampiyonusunda yenerek yıldızını gösterdi. Bunları tamamlayan da Magnus Carlsen’in arkasından Dünya Blitz Şampiyonasında aldığı ikincilik oldu. Red Bull’un verdiği enerjiyle Duda Norveçli oyuncuyu son maça kadar takip edip, blitzde de olsa 2800 bariyerini aşan ilk Polonyalı oyuncu oldu.

Duda won 11 of his last 13 games and finished a full 2 points ahead of 3rd placed Nakamura, but Magnus took gold by half a point | photo: Lennart Ootes, official website

Rubinstein, Fischer and Carlsen

Bu tam olarak Duda’nın tercih ettiği satranç türü: zamanın kalmadığı, bir çok taktik ihtimali olan keskin ve karışık pozisyonlar. Duda bir köpek balığı gibi, kan kokusu aldığında bu ters tepecek olsa bile sonuna kadar gidiyor. Yine de Duda kendini kapsamlı bir oyuncu olarak görüyor. Rubinstein’ın oyunlarıyla büyüdü ve şu an oyun tarzını Bobby Fischer ile kıyaslıyor. 

Yıllarca beraber çalışıp birbirlerinden çok şey öğrenseler de Duda, Wojtaszek ve kendisinin çok farklı oyuncular olduğunu söylüyor. Wojtaszek her zaman çok iyi hazırlanan ve ezberi güçlü bir oyuncu iken, Duda açılışta bile blöf yapmayı seven ve iç güdülerine güvenen bir oyuncu. Magnus Carlsen Duda hakkında 2018 Olimpiyatı sırasında şunları diyor:

Tecrübe ve anlayış açısından öğrenmesi gereken çok şey olmasına rağmen, bu açığını enerjisi ve iyimserliğiyle kapatıyor. Asla beraberliğe oynamaması onun maçlarını ilginç kılıyor

Şu ana kadar  güncel bir dünya şampiyonunu tahta başında yenebilen sadece 4 tane Polonyalı oyuncu var: Akiba Rubinstein 1909 yılında (Lasker’e karşı) , 1933 yılında Savielly Tartakower (Alekhine’e karşı) , 1998 yılında Michał Krasenkow  (FIDE Dünya Şampiyonu Anatoly Karpov’a karşı), ve 2015 yılında Radek Wojtaszek (Carlsen’e karşı). Duda yakın zamanda bu isimlere katılacak mı? Duda sadece blitz ve rapid’de değil, her formatta bu isimlerle yarışabilecek bir isim. Bunu sadece son maçta Grishcuk’a karşı kaybettiği Hamburg Grand Prix’de de gösterdi.  

”Bu “Satrancın Mozart’ını” yenmek için yeterli olacak mı? Tartakower’in de dediği gibi, “Hamle orada, sadece görmen gerekiyor.”

Marcin Furdyna

Marcin Furdyna (@mr_furdyna) is a historian and publicist from Poland dealing mostly with Polish documents on foreign policy.


Siz satranca nasıl başladınız? Tecrübelerinizi yorumlarda ya da #HeritageChess hashtag’i ile paylaşın!    

Daha fazla haber:


Göre sırala Azalan Sırada Tarih Azalan Sırada Tarih Artan Sırada Tarih En çok beğenilen Güncellemeleri al

Yorumlar 0

Misafir
Guest 10236407556
 
chess24
  • Ücretsiz, Hızlı ve Kolay

  • İlk yorum yapan siz olun!

Kayıt ol
veya

Başlamak için şimdi ücretsiz hesabınızı oluşturun.

‘Kayıt Ol’u tıklayarak Hükümler ve Koşullar kabul etmiş olursunuz ve çerezler kullanımıyla ilgili bölüm de dahil olmak üzere Gizlilik politikası okuduğunuzu onaylarsınız.

Şifreni mi unuttun? Şifreyi sıfırlaman için sana bir bağlantı göndereceğiz!

Bu formu gönderdikten sonra şifre sıfırlama bağlantısı içeren bir e-posta alacaksınız. Yine de hesabınıza erişemiyorsanız bizimle iletişime geçin: Müşteri servisi

Hangi özellikleri etkinleştirmek istersiniz?

Gizliliğinize ve veri koruma yönergelerine saygı duyuyoruz. Sitemizin bazı bileşenleri kişisel bilgileri yöneten çerezlere veya yerel depolamaya ihtiyaç duyuyor.

Seçenekleri göster

Hide Options